دو سال جنگ، یک آتش‌بسِ بی‌آتش‌بس

مقدمه: بهشتِ ویران

ماه رمضان امسال در غزه، بوی خرما و غذاهای سنتی نمی‌دهد. بوی باروت، گرسنگی و یأس، فضای این باریکه ساحلی را پر کرده است. بیش از دو سال از آغاز جنگی می‌گذرد که غزه را به ویرانه‌ای تبدیل کرد که هر روز، حتی زیر سایه آتش‌بس، تکه‌تکه‌تر می‌شود. گزارش‌های میدانی و آماری که این هفته منتشر شده، تصویری فراتر از یک فاجعه انسانی را به نمایش می‌گذارد؛ تصویری از «نابودی سیستماتیک» یک جامعه و اقتصاد آن.

۱. آتش‌بس بر روی لبه تیغ

اگر تصور می‌کنید آتش‌بس اکتبر ۲۰۲۵ به معنای پایان درگیری‌هاست، سخت در اشتباهید. تنها در هفته گذشته، جنگنده‌ها و توپخانه ارتش اسرائیل مناطق شرقی رفح، خان‌یونس و شهر غزه را هدف قرار دادند . این حملات، که ناقوس‌های نقض آتش‌بس را بار دیگر به صدا درآورده، تاکنون جان ۶۱۴ فلسطینی را گرفته و بیش از ۱۶۴۰ نفر را زخمی کرده است .

اما مرگ تنها از آسمان نمی‌آید. گزارش جدید دفتر حقوق بشر سازمان ملل که روز پنج‌شنبه منتشر شد، زنگ خطر جدی‌تری را به صدا درآورده است. در این گزارش، حملات شدید، تخریب سیستماتیک محله‌ها و جلوگیری از ورود کمک‌های بشردوستانه، مصادیقی از «پاک‌سازی قومی» در غزه و کرانه باختری توصیف شده است . ولکر تورک، کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل، هشدار داد: «وضعیت در غزه همچنان فاجعه‌بار است. فلسطینی‌ها هنوز بر اثر آتش، سرما، گرسنگی و بیماری‌های قابل درمان جان می‌بازند» .

۲. چرخه معیوب گرسنگی؛ افطاری در سایه فقر

شاید ملموس‌ترین تصویر از فاجعه انسانی غزه، سفره‌های خالی افطار در این ماه رمضان باشد. الجزیره در گزارشی تحلیلی، تصویری تکان‌دهنده از اقتصاد ویران غزه ترسیم کرده است. هزینه یک وعده افطاری ساده برای یک خانواده ۶ نفره، نسبت به قبل از جنگ ۹۰ درصد افزایش یافته و به ۴۸ دلار رسیده است .

این آمارهای خیره‌کننده تنها نوک کوه یخ است:

• مرغ: ۸۰ درصد گران‌تر شده است.
• ماهی منجمد: با ۱۹۰ درصد افزایش، به یک کالای لوکس تبدیل شده.
• تخم‌مرغ: ۱۷۰ درصد افزایش قیمت را تجربه می‌کند.
• خیار: ۳۰۰ درصد گران‌تر از قبل از جنگ است .

درآمد سرانه سالانه در غزه به ۱۶۱ دلار سقوط کرده و نرخ بیکاری از ۹۵ درصد فراتر رفته است . سامی العمصی، رئیس اتحادیه عمومی اتحادیه‌های کارگری فلسطین، در این باره می‌گوید: «کارگر امروز دیگر به دنبال کار نیست، چون اصلاً کاری وجود ندارد. او به دنبال یک بسته غذایی است تا زنده بماند» .

۳. زیر آوار اقتصاد؛ ۷۰ میلیارد دلیل برای ناامیدی

کنفرانس تجارت و توسعه سازمان ملل (UNCTAD) هشدار داده که بازسازی غزه به بیش از ۷۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد و حتی در خوش‌بینانه‌ترین سناریو، دهه‌ها طول خواهد کشید . اقتصاد غزه در دو سال ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴، حدود ۸۷ درصد کوچک شده است . این سازمان تأکید کرده که «تخریب مستمر و سیستماتیک، تردید جدی در مورد توانایی غزه برای بازسازی خود به عنوان یک فضای قابل سکونت و جامعه ایجاد می‌کند» .

به این اعداد تکان‌دهنده، نابودی بخش کشاورزی را هم اضافه کنید. از هر ۱۰ بز، فقط ۳ بز، از هر ۱۰ گوسفند، فقط ۲ گوسفند و از هر ۱۰ قطعه طیور، فقط یک قطعه زنده مانده است. تنها ۳۷ درصد از زمین‌های کشاورزی قابل دسترسی است و فقط ۴ درصد از آنها آسیب ندیده و قابل کشت فوری هستند .

۴. آوارگان بی‌پناه در چنگال سرما و آتش

حدود ۱.۴ میلیون نفر از مردم غزه هنوز در حدود ۱۰۰۰ اردوگاه آوارگان پراکنده هستند . ۸۰ درصد از این سرپناه‌ها، چادرهای موقتی و بسیار آسیب‌پذیر هستند. طوفان‌های زمستانی هفته‌های اخیر، زندگی را برای این افراد جهنم کرده است. از اواسط دسامبر تا پایان ژانویه، دست‌کم ۳۵ نفر بر اثر سرما و ریزش آوار جان خود را از دست دادند که ۱۱ نفر از آنها کودک بودند .

اما خطر فقط از آسمان نیست. ازدحام جمعیت در کمپ‌ها، آتش‌سوزی‌های مرگباری را رقم زده است. از نوامبر ۲۰۲۵، دست‌کم ۱۲ فقره آتش‌سوزی در اردوگاه‌ها ثبت شده که ده‌ها سرپناه را نابود کرده و زخمی‌هایی بر جای گذاشته است . خانواده‌ها در چادرهای ۲۰ متری، مجبورند همزمان بپزند، بخوابند و وسایلشان را نگه دارند. نبود تجهیزات آتش‌نشانی و مسدود بودن مسیر‌ها، هر حادثه کوچکی را به فاجعه‌ای بزرگ تبدیل می‌کند .

۵. سیستم بهداشت و درمان روی ویلچر

تنها ۱۹ بیمارستان از ۳۷ بیمارستان غزه به صورت نیمه‌فعال کار می‌کنند . کمبود شدید داروهای بیماری‌های مزمن، کیفیت مراقبت‌های بهداشتی را به شدت کاهش داده است. آلودگی آب، موج جدیدی از بیماری‌های اسهالی و هپاتیت A را به راه انداخته است .

در همین حال، سازمان ملل از خروج محدود ۲۱۱ بیمار از غزه از طریق گذرگاه رفح خبر داده، اما تأکید کرده که امکانات اولیه در این گذرگاه برای پذیرش بیماران وجود ندارد و جاده دسترسی به آن ویران است .

نتیجه‌گیری: طعم تلخ “صلح” در کام غزه

آتش‌بس اکتبر ۲۰۲۵، اگرچه شدت حملات را کاست، اما نتوانست زندگی را به غزه بازگرداند. اسرائیل هنوز حدود ۵۳ تا ۵۸ درصد از مساحت غزه را در کنترل دارد و دسترسی به زمین‌های کشاورزی و تأسیسات زیربنایی را محدود کرده است .

طرح اخیر دونالد ترامپ برای بازسازی غزه با کمک ۱۷ میلیارد دلاری (۱۰ میلیارد آمریکا و ۷ میلیارد از ۹ کشور دیگر) در برابر نیاز ۷۰ میلیارد دلاری، ناچیز است و با شرط خلع سلاح حماس همراه شده؛ شرطی که این گروه آن را رد کرده است . همانطور که عوض الغول، آواره ۷۰ ساله فلسطینی می‌گوید: «اسرائیل هر روز می‌کشد، بمباران می‌کند و توافق آتش‌بس را نقض می‌کند… این پروژه از ابتدا شکست‌خورده و چشم‌اندازش نامشخص است» .

غزه امروز در محاصره تاریکی‌ است؛ تاریکی جنگ‌های بی‌پایان، گرسنگی، بیماری و یأس. و جامعه جهانی، نظاره‌گر این فاجعه، همچنان درگیر محاسبات سیاسی خود است.